Zrównoważony rozwój i cele emisyjne w przemyśle copy

Raportowanie ESG i CSRD w zakładzie produkcyjnym – skąd wziąć dane z produkcji

Raportowanie ESG to ujawnianie przez firmę informacji o jej wpływie na środowisko (E), ludzi (S) i sposobie zarządzania (G). W Unii Europejskiej obowiązek wynika z dyrektywy CSRD i standardów ESRS, a po zmianach przyjętych w ramach pakietu Omnibus I obejmuje on – według porozumienia zatwierdzonego przez Radę UE 24 lutego 2026 r. – firmy zatrudniające […]

W skrócie

Raportowanie ESG to ujawnianie przez firmę informacji o jej wpływie na środowisko (E), ludzi (S) i sposobie zarządzania (G). W Unii Europejskiej obowiązek wynika z dyrektywy CSRD i standardów ESRS, a po zmianach przyjętych w ramach pakietu Omnibus I obejmuje on – według porozumienia zatwierdzonego przez Radę UE 24 lutego 2026 r. – firmy zatrudniające […]

Raportowanie ESG to ujawnianie przez firmę informacji o jej wpływie na środowisko (E), ludzi (S) i sposobie zarządzania (G). W Unii Europejskiej obowiązek wynika z dyrektywy CSRD i standardów ESRS, a po zmianach przyjętych w ramach pakietu Omnibus I obejmuje on – według porozumienia zatwierdzonego przez Radę UE 24 lutego 2026 r. – firmy zatrudniające ponad 1000 osób i mające ponad 450 mln euro obrotu netto. Mniejsze zakłady produkcyjne zwykle nie muszą raportować same, ale coraz częściej odpowiadają na pytania o energię i emisje od klientów, banków i zamawiających publicznych.

Dla zakładu produkcyjnego najtrudniejsza część raportu to nie formularz, tylko dane: ile energii, gazu i wody zużywa każda linia, ile powstaje odpadów i braków, ile emisji przypada na jednostkę wyrobu. Poniżej opisujemy, kogo dziś obejmuje CSRD, które wskaźniki pochodzą z hali i jak je zbierać tak, żeby raport nie był składany ręcznie z faktur raz w roku.

Stan prawny opisany w artykule zweryfikowaliśmy 21 października 2026 r. – przepisy wciąż są doprecyzowywane, dlatego przed przygotowaniem raportu sprawdź aktualne komunikaty Komisji Europejskiej i polskie przepisy wdrażające.

cropped-LI-copy-8.png

Kogo i od kiedy obejmuje CSRD po pakiecie Omnibus?

CSRD obejmuje po zmianach z 2026 r. największe przedsiębiorstwa – powyżej 1000 pracowników i 450 mln euro obrotu netto – a terminy dla firm, które jeszcze nie zaczęły raportować, zostały przesunięte. Dyrektywa CSRD (dyrektywa (UE) 2022/2464) zmieniła zasady raportowania niefinansowego i wprowadziła obowiązek stosowania europejskich standardów ESRS. Pierwsza grupa firm – duże jednostki interesu publicznego, które wcześniej raportowały dane niefinansowe – stosuje przepisy od roku obrotowego 2024, z raportami publikowanymi w 2025 r.

W 2025 i 2026 r. zakres i harmonogram zmieniły dwa akty:

Akt Co zmienia Stan na 21.10.2026
Dyrektywa „stop-the-clock” (UE) 2025/794 Przesuwa o dwa lata obowiązek dla dużych firm, które jeszcze nie raportowały, oraz dla notowanych MŚP Przyjęta w kwietniu 2025 r., termin transpozycji: 31 grudnia 2025 r.
Pakiet Omnibus I (zmiana CSRD i CSDDD) Zawęża zakres do firm z ponad 1000 pracowników i ponad 450 mln euro obrotu netto; okres przejściowy dla firm z pierwszej grupy, które wypadają z zakresu Porozumienie polityczne 9 grudnia 2025 r., ostateczna zgoda Rady 24 lutego 2026 r.; rok na transpozycję od wejścia w życie
Akty delegowane z 3 lipca 2026 r. Upraszczają standardy ESRS i ustanawiają standard dobrowolny dla firm objętych ograniczeniem łańcucha wartości Przyjęte przez Komisję, obowiązują po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE

W praktyce oznacza to, że typowy polski zakład produkcyjny zatrudniający kilkaset osób nie będzie miał własnego obowiązku raportowania według CSRD. Nie znaczy to jednak, że temat go nie dotyczy – duzi klienci objęci obowiązkiem muszą wykazać emisje w swoim łańcuchu wartości, a te emisje powstają u dostawców. Jak liczyć i ograniczać emisje w samym zakładzie, opisujemy szerzej w przewodniku po tym, czym jest ślad węglowy w produkcji i jak nim zarządzać.

W Polsce CSRD wdrożono nowelizacją ustawy o rachunkowości. Przepisy krajowe dostosowujące terminy i progi do dyrektyw „stop-the-clock” i Omnibus mogą wchodzić w życie z opóźnieniem względem prawa unijnego, dlatego obowiązek konkretnej spółki trzeba ocenić według aktualnego brzmienia ustawy.

Dlaczego raportowanie ESG dotyczy też mniejszych firm?

Raportowanie ESG dotyczy mniejszych zakładów pośrednio: przez pytania klientów, banków i zamawiających publicznych, którzy potrzebują danych od swoich dostawców. Firma, która sama nie podlega CSRD, i tak dostaje ankiety o zużycie energii, emisje Scope 1 i 2 czy politykę środowiskową.

Najczęstsze źródła takich pytań:

  • Klienci z obowiązkiem raportowania. Emisje Scope 3 dużej firmy to w dużej części emisje jej dostawców. Działy zakupów proszą więc o ślad węglowy wyrobu lub zakładu, a czasem wpisują wymagania środowiskowe do umów.
  • Banki i leasingodawcy. Instytucje finansowe raportują emisje finansowanego portfela i oceniają ryzyko klimatyczne klientów, więc przy kredycie inwestycyjnym pytają o dane środowiskowe.
  • Zamówienia publiczne. Kryteria środowiskowe w przetargach wymagają udokumentowania parametrów wyrobu lub procesu – szerzej o tym w artykule o tym, jak zielone zamówienia publiczne zmieniają przetargi dla producentów.

Żeby te pytania nie przybierały formy dziesiątek różnych ankiet, Komisja Europejska 30 lipca 2025 r. wydała zalecenie w sprawie dobrowolnego standardu raportowania dla MŚP – VSME. Standard ma ułatwić małym i średnim firmom odpowiadanie na prośby o dane od dużych klientów i instytucji finansowych, a Komisja zaleca, by te podmioty opierały swoje zapytania na VSME w możliwie największym stopniu. Pakiet Omnibus wprowadza dodatkowo tzw. ograniczenie łańcucha wartości: firma raportująca nie powinna żądać od mniejszych dostawców więcej, niż przewiduje standard dobrowolny.

Dla zakładu produkcyjnego wniosek jest praktyczny: warto mieć dane w zakresie VSME gotowe, zanim przyjdzie pierwsza ankieta. Moduł podstawowy VSME obejmuje m.in. energię i emisje gazów cieplarnianych, zanieczyszczenia, wodę oraz zużycie zasobów i odpady – czyli dokładnie to, co powstaje na hali.

Od czego zacząć, jeśli pierwsza ankieta już leży na biurku? Najpierw od zebrania tego, co zakład ma w dokumentach: rocznego zużycia energii elektrycznej, gazu i wody z faktur, ilości odpadów z ewidencji oraz wolumenu produkcji. To wystarczy, by policzyć emisje Scope 1 i 2 dla całego zakładu i podać je klientowi z opisem metodyki. Kolejne pytania – o emisje na konkretny wyrób albo o postęp redukcji – wymagają już danych z poziomu linii i miesięcy, a tych faktura nie da.

Które dane ESG pochodzą z produkcji?

Większość danych środowiskowych w raporcie ESG zakładu produkcyjnego powstaje na hali: zużycie energii i mediów, emisje ze spalania paliw, woda, odpady, braki i zużycie surowców. Dane z części społecznej (S) i zarządczej (G) pochodzą głównie z HR, BHP i dokumentów korporacyjnych.

Poniższa tabela łączy obszary tematyczne ESRS (i odpowiadające im tematy VSME) z miejscem, w którym dane powstają w zakładzie:

Obszar ESRS Wskaźnik Źródło danych w zakładzie Typowy sposób zbierania
E1 – zmiany klimatu Zużycie energii elektrycznej, w tym per linia i per wyrób Licznik główny, podliczniki na rozdzielniach i maszynach Automatycznie z liczników lub ręczny odczyt
E1 – zmiany klimatu Miks energii (udział OZE) Faktury, umowy sprzedaży energii, gwarancje pochodzenia, własna instalacja PV Z dokumentów, raz na okres rozliczeniowy
E1 – zmiany klimatu Emisje Scope 1 Liczniki gazu, zużycie paliw w kotłowni, piecach, wózkach, flocie Liczniki gazu, karty paliwowe, ewidencja magazynowa
E1 – zmiany klimatu Emisje Scope 2 Zużycie energii elektrycznej i ciepła × wskaźnik emisyjności Dane z liczników + wskaźniki KOBiZE lub sprzedawcy
E1 – zmiany klimatu Intensywność emisji (emisje na jednostkę produkcji) Emisje ÷ wolumen produkcji Wolumen z MES lub ERP
E2 – zanieczyszczenia Emisje do powietrza i wody Pomiary okresowe, pozwolenia środowiskowe, sprawozdania do KOBiZE Z dokumentacji środowiskowej
E3 – woda Pobór i zużycie wody Wodomierz główny, podliczniki na procesach (myjki, chłodzenie) Automatycznie lub ręczny odczyt
E5 – zasoby i gospodarka o obiegu zamkniętym Zużycie surowców, odpady, braki Rozchody materiałów, rejestr braków, ewidencja odpadów w BDO MES (braki, zużycie na zlecenie), ERP, BDO

Dwie rzeczy z tej tabeli są szczególnie ważne dla zakładu. Pierwsza: zużycie energii na poziomie linii i wyrobu nie wynika z faktury – fakturę dostaje się dla całego przyłącza. Bez podliczników nie da się powiedzieć klientowi, ile emisji przypada na jego zamówienie. Druga: braki to jednocześnie strata materiału i strata energii, bo wadliwy wyrób przeszedł przez te same maszyny co dobry.

Przykład (dane przykładowe): zakład zużył w roku 1 200 MWh energii elektrycznej i wyprodukował 4 800 t wyrobu. Przy wskaźniku emisyjności przyjętym do przykładu na poziomie 0,6 t CO2/MWh emisje Scope 2 wynoszą 1 200 × 0,6 = 720 t CO2, a intensywność emisji 720 ÷ 4 800 = 0,15 t CO2 na tonę wyrobu. W raporcie stosuje się aktualny wskaźnik – KOBiZE publikuje wskaźniki emisyjności dla energii elektrycznej co roku (najnowsze, za 2024 r., opublikowano w grudniu 2025 r.), a przy metodzie rynkowej używa się danych sprzedawcy energii.

Szczegółowo o tym, jak rozłożyć zużycie energii na linie i maszyny, piszemy w artykule o tym, jak działa monitoring zużycia energii elektrycznej w zakładzie.

Jak zorganizować zbieranie danych: ręcznie czy automatycznie?

Dane do raportu ESG można zbierać ręcznie z faktur i odczytów liczników albo automatycznie z liczników, maszyn i systemu produkcyjnego – w większości zakładów sensowne jest połączenie obu sposobów. Kryterium wyboru jest to, jak często dane się zmieniają i czy są potrzebne także do zarządzania produkcją, a nie tylko do raportu.

Kryterium Zbieranie ręczne Zbieranie automatyczne
Źródło Faktury, odczyty liczników wpisywane do arkusza, ewidencje Liczniki z komunikacją, sterowniki maszyn, system MES
Szczegółowość Zwykle cały zakład, miesiąc Linia, maszyna, zlecenie, zmiana, godzina
Ryzyko błędu Pomyłki przy przepisywaniu, luki w odczytach Awaria licznika lub komunikacji (wykrywalna)
Czas przygotowania raportu Tygodnie zbierania przed terminem Raport z gotowych danych
Ślad audytowy Pliki i skany, trudne do odtworzenia Historia pomiarów z datą i źródłem
Wartość poza raportem Niewielka Te same dane służą do szukania strat energii i braków

Systemy klasy MES zbierają w czasie rzeczywistym parametry, które później trafiają do raportu: zużycie energii, czas cyklu, zużycie surowców, wydajność maszyn, przestoje i ilość odpadów produkcyjnych. Dzięki temu widać nie tylko roczną sumę, ale też przyczynę – na przykład, że wzrost zużycia energii wynika z nadprodukcji albo z pracy maszyn na biegu jałowym w czasie postojów. Lepsze dopasowanie harmonogramu do faktycznego popytu ogranicza nadprodukcję, a więc także odpady i emisje.

Praktyczny plan organizacji danych wygląda tak:

  1. Zrób listę wskaźników, o które pytają klienci lub które wymaga standard (VSME lub ESRS), i przypisz każdemu właściciela.
  2. Sprawdź, gdzie dane powstają – licznik, faktura, MES, ERP, ewidencja BDO – i jak często.
  3. Uzupełnij opomiarowanie tam, gdzie brakuje podliczników: na największych odbiorach energii, sprężarkowni, kotłowni, procesach zużywających wodę.
  4. Połącz dane z wolumenem produkcji, żeby liczyć wskaźniki na jednostkę wyrobu, a nie tylko sumy.
  5. Ustal metodykę i zapisz ją – wskaźniki emisyjności, granice raportowania, rok bazowy – żeby kolejny raport był porównywalny.

W systemach MES, takich jak iPLAS, dane o energii, sprężonym powietrzu, wodzie i gazach zbierane są w tych samych modułach co dane o produkcji, więc zużycie mediów można odnieść do zleceń i zmian. Dane ze stanowisk ręcznych trafiają do systemu przez panele, kody QR lub RFID, a dane z kilku zakładów – do jednego środowiska. Jeśli chcesz sprawdzić, jakie dane da się zebrać w Twoim zakładzie, zobacz, jak działa system iPLAS i z jakich źródeł pobiera dane.

Same dane to jednak dopiero połowa pracy. Żeby służyły na co dzień, a nie raz w roku, muszą być widoczne dla osób, które mogą na nie wpłynąć – dlatego wskaźniki energetyczne warto pokazywać na pulpitach razem z danymi produkcyjnymi. Jak budować takie widoki, opisujemy w tekście o tym, czym jest analiza i wizualizacja danych produkcyjnych.

Cele emisyjne w zakładzie i ich monitorowanie

Cel emisyjny zakładu to zobowiązanie do obniżenia emisji o określoną wartość względem roku bazowego, w podziale na zakresy: Scope 1 (emisje bezpośrednie ze spalania paliw), Scope 2 (emisje z zakupionej energii) i Scope 3 (emisje w łańcuchu wartości). Zrównoważony rozwój w przemyśle przestaje być deklaracją, gdy cel ma rok bazowy, wartość, termin i miesięczny pomiar postępu.

Wiele firm wyznacza cele zgodne z metodyką inicjatywy Science Based Targets (SBTi), która wiąże tempo redukcji z celami Porozumienia paryskiego. Dla zakładu dostawcy ważniejsze jest jednak, żeby cel był spójny z oczekiwaniami głównych klientów – jeśli klient deklaruje redukcję Scope 3, będzie oczekiwał postępów od dostawców.

Strategie redukcji emisji w zakładzie produkcyjnym:

Strategia Przykładowe działania Którego zakresu dotyczy
Efektywność energetyczna Modernizacja napędów, usuwanie wycieków sprężonego powietrza, wyłączanie maszyn w czasie postojów Scope 2 (i 1 przy cieple)
Przesunięcie zużycia w czasie Planowanie energochłonnych procesów na godziny niższego zapotrzebowania Scope 2 (przy taryfach i miksie godzinowym)
Zakup lub produkcja energii z OZE Własna instalacja PV, umowy PPA, gwarancje pochodzenia Scope 2
Elektryfikacja procesów Zastąpienie kotłów i pieców gazowych urządzeniami elektrycznymi Scope 1 → Scope 2
Mniej braków i odpadów Lepsza kontrola procesu, krótsze rozruchy po przezbrojeniu Scope 1, 2 i 3
Współpraca z dostawcami Materiały o niższym śladzie, zielona logistyka Scope 3
Kompensacja Offsety od certyfikowanych dostawców – dopiero dla emisji nieuniknionych Nie zmniejsza emisji, tylko je równoważy

Działania z zakresu efektywności energetycznej mogą dodatkowo dać firmie korzyść finansową – potwierdzona oszczędność energii jest podstawą do uzyskania świadectw efektywności energetycznej, czyli białe certyfikaty za oszczędność energii w zakładzie.

Monitorowanie celu wymaga trzech elementów:

  • Roku bazowego z udokumentowaną metodyką – bez niego nie da się wykazać redukcji.
  • Wskaźnika na jednostkę produkcji obok sumy emisji – inaczej spadek emisji przy spadku zamówień wygląda jak sukces, a wzrost przy rosnącej produkcji jak porażka.
  • Pomiaru częstszego niż roczny – miesięczne lub tygodniowe dane pozwalają zauważyć, że któraś linia zaczęła zużywać więcej energii, zanim odchylenie zje roczny cel.

Największym wyzwaniem pozostaje Scope 3: dane pochodzą od dostawców i przewoźników, często są szacunkowe i niespójne. Dlatego zakład, który potrafi podać klientowi wiarygodne dane o własnych emisjach na wyrób, ma przewagę w rozmowach zakupowych.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się ESG od CSRD?

ESG to ogólne pojęcie obejmujące kwestie środowiskowe, społeczne i ładu korporacyjnego, na podstawie których ocenia się firmę. CSRD to unijna dyrektywa, która określa, kto i jak musi raportować te informacje. Raport ESG można przygotować dobrowolnie, raport według CSRD jest obowiązkiem dla firm objętych dyrektywą.

Czym są standardy ESRS?

ESRS to europejskie standardy sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju, które określają, jakie informacje i wskaźniki ujawnia firma objęta CSRD. Obszary środowiskowe oznaczone są od E1 (zmiany klimatu) do E5 (zasoby i gospodarka o obiegu zamkniętym). W lipcu 2026 r. Komisja przyjęła akt delegowany upraszczający te standardy.

Czy raport według CSRD musi być zweryfikowany przez biegłego?

Tak, informacje o zrównoważonym rozwoju w raporcie według CSRD podlegają atestacji przez biegłego rewidenta lub inny uprawniony podmiot, obecnie na poziomie ograniczonej pewności. Dlatego dane muszą mieć udokumentowane źródło i metodykę – arkusz bez historii zmian trudno obronić przy atestacji.

Czym różni się metoda lokalizacyjna od rynkowej przy liczeniu Scope 2?

Metoda lokalizacyjna mnoży zużycie energii przez średni wskaźnik emisyjności sieci w danym kraju. Metoda rynkowa uwzględnia energię faktycznie kupioną przez firmę, np. z umów PPA lub z gwarancjami pochodzenia, i dane emisyjności od sprzedawcy. Standardy raportowania zwykle wymagają podania obu wyników.

Czy dane z systemu produkcyjnego mogą zastąpić faktury za energię?

Nie zastępują ich, tylko uzupełniają. Faktura jest dokumentem rozliczeniowym dla całego przyłącza, a dane z liczników w systemie produkcyjnym pokazują, gdzie i przy jakiej produkcji energia została zużyta. Porównanie sumy z podliczników z fakturą jest też dobrą kontrolą jakości danych.


Jeśli chcesz zobaczyć, jak dane o energii, mediach i produkcji mogą trafiać do jednego raportu, umów prezentację systemu – pokażemy to na przykładzie zbliżonym do Twojego zakładu.

customer-service
Czy tak będzie u Ciebie? IPLAS nie rozwiąże problemów, wpływających na niską wydajność produkcji za Ciebie, ale precyzyjnie wskaże miejsca ich występowania i czas trwania. Dzięki właściwej analizie danych, będziesz mógł podjąć działania, ukierunkowane na zlokalizowane problemy i finalnie poprawić wydajność procesu produkcyjnego.
Telefon

+48 883 366 717

 

Monika Nowak
Autor i konsultacja merytoryczna

Monika Nowak

Dyrektor projektu iPLAS

Monika odpowiada za projektowanie systemu iPLAS w sposób maksymalnie przyjazny dla użytkownika, dbając o intuicyjność interfejsu i komfort pracy z aplikacją. Ceni sobie bezpośredni feedback od klientów, który pomaga jej jeszcze lepiej dostosowywać rozwiązania do realnych potrzeb. Po godzinach stawia na aktywny wypoczynek i dobre książki sensacyjne.
iPLAS dla produkcji

Zamień dane produkcyjne w konkretne decyzje.

Połącz maszyny, operatorów i systemy w jednym miejscu — od OEE i przestojów po energię, jakość i traceability.